Edebiyatın ve İnsan Psikolojisinin Üstadı Dostoyevski

Kendisinden sonra gelen neredeyse tüm düşünür ve yazarları etkilemiş Dostoyevski'ye bugün ondan bağımsızmış gibi görünen, izlediğimiz bir filmde ya da okuduğumuz bir kitapta karşılaşabiliriz.

Edebiyatın ve İnsan Psikolojisinin Üstadı Dostoyevski
Edebiyatın ve İnsan Psikolojisinin Üstadı Dostoyevski

 

Sıkıntılarla Dolu Bir Çocukluk Dönemi

Sıkıntılarla Dolu Bir Çocukluk Dönemi

 

Fyodor Mihailoviç Dostoyevski, Alkol bağımlısı bir askeri doktor Mihail ile tüccar kızı Mariya'nın çocukları olarak 11 Kasım 1821'de Moskova'da dünyaya gelir. Babasının çalıştığı hastanede doğan ve büyüyen Dostoyevski hastanedeki hastaların hayat hikayelerini dinlemeyi ve onların psikolojilerini anlamayı severdi. Sinirli ve disiplinli babasının ve tüberküloz hastası annesinin yanında zor bir çocukluk geçirir. Annesinin vefatından sonra Petersburg'daki Askeri Mühendis Okulu'na gönderilir.

 

Ateş Fedya

Ateş Fedya

 

Okuldaki arkadaşları Dostoyevski'ye aşırı duyarlı ve sinirli tavırlarından dolayı ''Ateş Fedya'' lakabını takmıştı. Eğitimi devam ederken babasının ölüm haberini aldığında,                    depresyona girdiği ve sara hastalığının ilk nöbetini bu dönemde geçirdiği söylenir. Hastalıkla ve depresyonla boğuştuğu bu dönemde okulunu asteğmen olarak başarı ile bitirir ve İstihkam Müdürlüğü'nde göreve başlar.

 

Askerlikten istifa edip yazarlığa başlar

Askerlikten istifa edip yazarlığa başlar

 

İstihkam Müdürlüğü'ndeki görevinden 1 yıl kadar çalıştıktan sonra istifa eder ve yazarlık hayatına başlar. Okul döneminde yazmaya başladığı abisi Mihail ile yazışmalarından bilinmektedir. Mektuplarında abisine askerlikten nefret ettiğini söylemiştir. Ayrıca görevinden istifa ettikten sonra ''Hiç pişman değilim. Bir ümidim var. Romanımı bitirmek üzereyim. Orjinal bir eser olacak'' diye yazmıştır.

 

İlk Yazarlık Dönemi

İlk Yazarlık Dönemi

 

Romanını bitirdikten sonra dergilere başvurup romanını yayınlatmaya çalışır. Ancak yayın evleri romanında önemli değişikler yapması gerektiğini aksi takdirde yayınlayamayacaklarını belirtirler. Romanının değiştirilmesini reddeden Dostoyevski, ilk romanı ''İnsancılar''ı kendi kısıtlı imkanları ile yayınlamıştır. Yaşlı bir adamın öksüz bir kıza aşkını ve iç hesaplaşmalarını işlediği romanı ünlü eleştirmenlerden övgüler alır.

 

İlk kitabından sonra işler istediği gibi gitmedi.

İlk kitabından sonra işler istediği gibi gitmedi.

 

Daha sonra 1846'da ''Öteki'', 1847'de ''Ev Sahibesi'', 1848'de ise ''Beyaz Geceler'' ve ''Bir Yufka Yürekli'' yayınlanır. Ancak Dostoyevski bu romanlarının hiç birinde aradığı karşılığı bulamaz. Eleştirmenler romanlarını sıkıcı bulur ve alay ederler. Bu duruma içerleyen Dostoyevski bu roman denemeleri sırasında ve sonrasında hastalığının da etkisiyle derin bir ruhsal çöküntü yaşar.

 

Politika, Sürgün ve Sibirya Dönemi

Politika, Sürgün ve Sibirya Dönemi

 

Yazarlıkta aradığını bulamayan Dostoyevski, reformistler arasında politikaya atılır. Ancak çok geçmeden 23 Nisan 1849'da abisi ve arkadaşlarıyla birlikte tutuklanır. Devlet aleyhinde komplo kurmaktan yargılanıp idam cezası alır. 8 ay hapiste kaldıktan sonra tam idam edileceği sırada affedilir. 4 yıl kürek ve 6 yıl hapis cezasına dönüştürülen cezasını çekmek üzere Sibirya'ya sürgüne gönderilir. 4 yıl kürek cezasını hastalığının da etkisiyle çok zor şartlarda geçirdikten sonra, er rütbesiyle kışla hizmetine gönderilir. 1859'da cezası bittikten sonra yazarlık hayatına devam etmek üzere Petersburg'a döner.

 

İkinci Yazarlık Dönemi

İkinci Yazarlık Dönemi

 

1860-1863 yılları arasında yayınlanan ''Ezilenler'' ve ''Ölüler Evinden Anılar'' romanları ile yazarlık hayatına geri döner. Bu romanları ile adından söz ettirir ve övgüler alır. Yazacağı kitapların avansını alıp, kumar oynayan ve savruk bir hayat yaşayan Dostoyevski'nin, bu dönemde daha sonraları bir çok yazar ve düşünürü derinden etkileyecek ''Yer Altından Notlar'' kitabı yayınlanır.

"En usta kan akıtıcıların, en uygar insanlar olduğuna dikkat ettiniz mi hiç?" - Yer Atından Notlar

 

''Suç ve Ceza'', ''Kumarbaz''

''Suç ve Ceza'', ''Kumarbaz''

 

''Yer Altından Notlar'' romanı ve sonrasında yazdığı eserleri Dostoyevski'nin ne kadar özel bir yazar olduğunu ortaya koymuştur.

Sibirya'da olduğu dönemlerde yazmaya başladığı ''Suç ve Ceza'', ardından ''Kumarbaz'' ve ''Budala yapıtları 1866 yılında yayınlanır.

''Nefrete sevgiden daha çok güvenirim, çünkü nefretin sahtesi olmaz'' - Suç ve Ceza

"...kimi zaman insan en olmayacak, çılgın bir düşünceye öylesine kapılır ki, sonunda olağan görmeye başlar onu...'' - Kumarbaz

“Bu devir, sıradan insanların en parlak zamanı; duygusuzluğun, bilgisizliğin, tembelliğin, yeteneksizliğin, hazıra konmak isteyen bir kuşağın devridir.” - Budala

 

İnsan psikolojini derinden anlayan bir yazar

İnsan psikolojini derinden anlayan ve en çarpıcı şekilde ortaya koyan bir yazar

 

Sürekli okuyan ve yazan Dostoyevski'nin 1872'de ''Ebedi Koca'' ve ''Ecinniler'' romanları yayınlanır.

"Evet, beni nefretinden seviyordu; bu bütün aşıkların en güçlüsüdür." - Ebedi Koca

''Yaşamakla yaşamamak arasında hiçbir fark kalmadığında özgürlüğüne kavuşur insan.'' - Ecinniler

 

Ölümüne kadar yazmaya ve üretmeye devam etti

Ölümüne kadar yazmaya ve üretmeye devam etti

 

Dostoyevski ölümüne dek sağlığı elverdiğince sürekli yazmaya ve yeni eserleri okurlarına sunmaya devam etmiştir. 1875'de ''Delikanlı'', 1876'da ''Bir Yazarın Günlüğü'' ve 1879'da ''Karamazov Kardeşler'' yayınlanır. Ömrü boyunca sağlık sorunları yaşayan Dostoyevski, ciğer kanaması geçirerek yatağa düşer ve 9 Şubat 1881'de son romanı '' Bir Büyük Günahkarın Yaşamı''nı bitiremeden hayatını kaybeder. Bugün, geriye bıraktığı birbirinden değerli eserlerle kendisinden sonraki neredeyse tüm önemli yazar ve düşünürleri etkilediğini söyleyebiliriz.

Dostoyevski okumak, insan ve toplum psikolojisini derinden anlamanıza sebep olacaktır. Sebep olacaktır diyoruz çünkü, kendi deyimiyle ''her şeyi fazlasıyla anlamak bir hastalıktır''. Elbette bu söz gerçeğin ve hayatı anlamanın peşinde olan gönüllüler için önemli bir tehdit olarak görünmeyecektir.

 

Fyodor Mihailoviç Dostoyevski'nin Çalışma Masası

Fyodor Mihailoviç Dostoyevski'nin Çalışma Masası

 

"İnsanlar basit ve üstün olarak ikiye ayrılırlar. Basit olanlar, yalnızca insan cinsini üretmeye yarayanlardır, diğerleri de yeni bir şey söyleyebilmek isteğiyle doğmuş, üstün insanlardır. Toplum muhafazakarlık görevini yerine getirmek için çok kez bu insanları asıp kesiyor ya da her türlü hareket imkanından mahrum ediyor. Ama yine aynı toplum, bir nesil sonra bu astığı insanların anıtını dikip, onlara tapıyor... İlk bölüm şimdinin adamıyken, ikinci bölüm hep geleceğin adamıdır. Birinciler dünyayı korur ve nüfusu çoğaltırlar. İkincilerse onu hareket ettirir ve asıl amacına doğru yürütürler." -  Suç ve Ceza

''Bir insanın sevilmesi için kendini göstermemesi gerekir; yüzünü gösterdi mi sevgi ortadan silinir.'' - Karamazov Kardeşler

 

Kaynaklar

Kaynak 1

Kaynak 2

Dostoyevski'nin eserleri