Tarihteki En Ölümcül Salgınlardan Biri Olan İspanyol Gribinin Yıkıcı 2. Dalga Yayılımı Nasıl Oldu?

1918 İspanyol gribi salgını insanlık tarihinin en büyük ve en ölümcül pandemilerden biridir. 20. yüzyılda görülen 3 büyük padenminin en büyüğü İspanyol gribi pandemisidir. 1957 Asya gribi pandemisi ve 1968 Hong Kong gribi pandemisi diğer önemli salgınlardır. İspanyol gribi salgınında 50-100 milyon, 1957 salgınında 4 milyon, 1968 salgınında ise 1 milyon insanın hayatını kaybettiği düşünülmektedir.

Tarihteki En Ölümcül Salgınlardan Biri Olan İspanyol Gribinin Yıkıcı 2. Dalga Yayılımı Nasıl Oldu?
1918-1920 İspanyol Gribi Salgınında Dünya

 

İspanyol Gribi

 

İspanyol gribinin tam olarak nasıl ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinememektedir. Ancak kayıtlara geçen ilk vakaların 11 Mart 1918'de ABD'nin Kansan eyaletindeki Fort Riley askeri üssünde olduğu bilinmektedir. İlk vakanın kamptaki aşçı olduğu ve hayvanlardan bulaştığı ileri sürülmektedir. Bir taraftan da ABD'ye Çin'den gelen göçmen işçiler tarafından bulaştırıldığı söylenmektedir. Savaş döneminde biyolojik silah olarak üretildiği gibi bir çok teori de bulunmaktadır.

 

1. Dünya Savaşı yayılmasında büyük rol oynadı

 

İspanyol gribi virüsünün ABD'den Fransa'ya giden askerler tarafından Avrupa'ya oradan da tüm Dünya'ya bulaştığı bilinmektedir.

Savaş döneminde savaşta olan ülkeler, görülen grip vakalarına sansür uygularken, savaşa girmeyen İspanya'da basın özgürlüğü vardı. Salgın hakkında ilk yayınlar İspanya basınında görüldüğü için salgın İspanyol gribi olarak bilinmektedir. O dönemde İspanya salgının kendilerine Fransa'dan geldiğini söylese de tüm dünya bir kez salgını İspanyol gribi olarak tanımıştı.

 

İspanyol gribi salgını 3 farklı yayılım gösterdi.

 

İspanyol gribi salgınının ilk yayılım döneminin öldürücülüğü düşüktü ve hastalık genel olarak hafif seyrediyordu. Savaş döneminde gündem genel olarak savaş şartları olduğu için ilk dalga çok ciddiye alınmadı. Bu dönemde hastalık ''3 gün humması'' olarak da bilinmekteydi. Yazın gelmesiyle hastalık gerilemiş ve önemli önlemler alınmamıştı.

 

2. dalga yayılım en yıkıcı olanıydı

 

İspanyol gribinin, Batı Fransa'da Ağustos sonlarında insanlarda artan bağışıklığa karşı mutasyon geçirdiği ve son derece bulaşıcı ve ölümcül bir hal aldığı düşünülmektedir. 

Haziran-Ağustos dönemlerinde unutulan ve Ağustos sonunda yeniden yayılan İspanyol gribi Ekim itibariyle 12 bin kişinin ölümüne sebep olmuştu.

Ölümler genellikle akciğerlerin işlevinin azalması ve hayati organların su ile dolmasının ardından hastaların boğulması ile gerçekleşiyordu.

İkinci dalga yayılımla Aralık başlarında ABD'de 20 milyon insan (nüfusun beşte biri) enfekte olmuş 450 bin kişi hayatını kaybetmişti. 1918, 20. yüzyıl boyunca ABD nüfusunun azaldığı tek yıldır.

Yıkıcı olan 2. dalga'da virüsün özellikle 20-40 yaş aralığında yaygın görülmesi ve öldürücü olması şaşırtıcıydı.

 

3. dalga yayılımla birlikte 50-100 milyon ölüm

 

1918 Aralık ayında salgının kontrol edildiği düşünülüyordu. Yaz mevsimi sırasında vakaların az görülmesi ve genel olarak salgının kontrol altına alındığı düşüncesiyle Avustralya'da önlemler azaltılmıştı. Bununla birlikte salgın 3. dalga olarak tüm Dünya'da yeniden görülüyordu. 

1919 Mayıs ayında yine salgının tam anlamıyla kontrol altına alındığı ilan edilince bu kez Japonya'da önemler azaltılmış ve virüs yeniden yayılmıştı. Bunun sonucunda İspanyol gribi 1920 yılına kadar devam etmişti.

İspanyol gribinden dünya nüfusunun üçte birinin enfekte olduğu,  ölüm oranının yaklaşık %3 olduğu ve dünya genelinde 50-100 milyon insanın hayatını kaybettiği düşünülüyor

Salgın ve ölümler hakkında savaş döneminde bir çok sansür uygulandığı için tam rakamlar bilinmiyor.

 

1. Dünya savaşının sona ermesinde salgının etkisi

 

Virüsün yayılmasında büyük rol oynayan 1. Dünya Savaşı sırasında salgın sebebiyle bir çok ordu binlerce askerini kaybetmişti. Bu durumun savaşın seyrini ve sonlanmasını önemli ölçüde etkilediği düşünülmektedir.

Osmanlı dönemindeki kayıtlara göre yalnızca başkent İstanbul’da 6-7 bin kişi gripten ölmüştü. Kayıtların belirsiz olması ve tam sayıların bilinememesine rağmen imparatorluk genelinde bir çok önlemin alındığı bilinmektedir.

Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkmadan önce İspanyol gribine yakalandığı ve gribi Akaretler’deki evinde atlattığı belirtiliyor.

 

Max Weber ve bir çok ünlü isim bugünki gibi salgına yakalanmıştı

 

İspanyol gribine, Max Weber (İspanyol gribinden öldü), Ressam Gustav Klimt, İspanya Kralı XIII. Alfonso ve Sophie Halberstadt Freud gibi ünlü isimler de yakalanmıştır.

İspanyol gribinin, yıllar sonra açılan bazı toplu mezarlardan alınan örnekler yoluyla domuz gribine sebep olan H1N1 virüs grubundan kaynaklandığı belirtiliyor.

Bugün yaşadığımız koronavirüsün ölüm oranı ve yayılma hızı göz önünde bulundurulduğunda, tüm insanlığın neden bu kadar tedirgin olduğu anlaşılıyor. 

Alınacak önlemlerin ve izalasyonun ihmal edilmesi ve virüsün ciddiye alınmaması durumunda sonuçların çok kötü olabileceği unutulmamalıdır.

 

Kaynak: 1918 Grip Pandemisi, Mustafa Kemal Temel. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi.